Hiểu về chánh tư duy trong mối quan hệ đối lập với tà tư duy
Hiểu về chánh tư duy trong mối quan hệ đối lập với tà tư duy
17 Tháng Một, 2016
Những loại tín ngưỡng nhân gian không phải là đạo Phật
Những loại tín ngưỡng nhân gian không phải là đạo Phật
19 Tháng Một, 2016

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Đ ức Phật đã từng nói trong nhiều bài thuyết giảng của Ngài rằng đã là Phật tử thì phải hiểu được Tứ Diệu Đế. Ai chưa hiểu được giáo lý Tứ Diệu Đế, người đó chưa phải là Phật tử theo nghĩa đích thực. Hoặc một người Phật tử mà chưa biết Tứ Diệu Đế là gì và chưa biết tu tập theo Tứ Diệu Đế thì thật chưa phải là một Phật tử theo đúng nghĩa, cho dù người ấy đã được quy y Tam bảo.

Có thể nói, kể từ khi Đức Phật thuyết về Tứ Diệu Đế tại Vườn Lộc Uyển, thì lần đầu tiên về mặt lịch sử Tam bảo được hình thành, trong đó Đức Phật là Phật bảo, bài thuyết giảng về Tứ Diệu Đế là Pháp bảo và Tăng bảo là năm anh em Kiều Trần Như, tức năm vị đệ tử đầu tiên của Phật.

Cho nên Tứ Diệu Đế là bài thuyết pháp đầu tiên để hình thành ba ngôi Tam bảo. Sở dĩ Tứ Diệu Đế là bài học đầu tiên mà Đức Thế Tôn đã giảng giải sau khi thành đạo vì Tứ Diệu Đế là giáo lý cơ bản mà con người nói riêng hay chúng sinh nói chung cần phải biết trước hết và quan trọng hơn cả Đức Phật cho rằng: “Nhất thiết chúng sinh giai hữu Phật tính” và với lòng từ bi vô lượng muốn cho chúng sinh được lợi lạc trong cuộc sống mà người đã thuyết giảng giáo lý này đầu tiên để đưa hành giả tới giác ngộ, giải thoát. Vậy Tứ Diệu Đế là gì? Chúng ta cùng tìm hiểu:

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 1

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Tứ:                  là bốn;

Diệu:              là hay, đẹp, quý báu, hoàn toàn;

Ðế:                  là sự chắc chắn, rõ ràng, đúng đắn nhất.

Chữ Phạn:    là Ariya Saccani.

Tứ Diệu Đế:  là bốn chân lý màu nhiệm, còn được gọi là Tứ Thánh Đế, Tứ Chân Đế nghĩa là Bốn sự thật huyền diệu, Bốn chân lý cao thượng.

Tứ Diệu Đế là thuyết minh về bốn sự thật chắc chắn, quí báu, hoàn toàn nhất, không có một giáo lý nào có thể sánh kịp, giúp người tu hành có thể từ địa vị tối tăm, mê mờ, đi dần đến quả vị giác ngộ một cách chắc thật, như một ngọn đuốc thiêng có thể soi đường cho người bộ hành đi trong đêm tối để về đến đích. Với cấu trúc gồm:

1 Khổ đế: nỗi khổ đau của con người.

2 Tập đế: những nguyên nhân gây ra khổ đau.

3 Diệt đế: sự chấm dứt khổ đau.

4 Ðạo đế: phương pháp thực hành dẫn đến sự chấm dứt khổ đau.

Trong bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu đến quý vị Phật tử nội dung lý thuyết cơ bản, sơ lược nhất của Tứ Diệu Đế.

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 2

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

1 Khổ đế: nói về sự khổ

Một số người hiểu lầm Khổ đế trong Phật giáo theo nghĩa cuộc sống chỉ toàn đau khổ nên dẫn đến xem Phật giáo là yếm thế, bi quan. Thực ra, Phật giáo không tìm cách ru người vào ảo tưởng về một thiên đường phi thực, cũng không làm người ta sợ hãi vì đủ thứ tội lỗi mà cho ta biết một cách khách quan ta là ai, thế giới quanh ta là gì, và chỉ ra con đường đưa đến tự do hoàn toàn, thanh bình, an ổn và hạnh phúc.

Có một nhà nghiên cứu về Phật giáo đã so sánh rất hay như thế này: “Một y sĩ có thể phóng đại về một chứng bệnh khiến người ta tuyệt vọng. Một y sĩ khác vì không biết gì, có thể tuyên bố không sao cả, không cần chữa – lừa dối con bệnh bằng một sự an ủi giả dối. Người ta có thể nói người thứ nhất bi quan và người thứ hai lạc quan; cả hai đều nguy hiểm. Nhưng một y sĩ thứ ba định bệnh một cách chính xác, hiểu rõ nguyên nhân và bản chất bệnh, thấy rõ có thể chữa, nên can đảm bắt tay vào việc chữa trị, nhờ thế cứu được bệnh nhân. Ðức Phật giống như vị lương y sau cùng này. Ngài là vị lương y có trí tuệ và khoa học để trị những căn bệnh của thế gian: sự khổ ở đời”.
Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 3

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Nếu dùng trí tuệ mà quán sát chúng ta sẽ thấy tư tưởng Phật giáo cho rằng, con người sống ở đời gắn với khổ: “Đời là bể khổ” là một chân lý rất đúng đắn và bao quát. Khổ không chỉ có nghĩa là cảm giác đau đớn, khổ nhọc thân, tâm mà còn chỉ trạng thái cảm thấy không yên ổn, không thỏa mãn những mong muốn trong lòng. Thật vậy, chưa cần kể đến yếu tố tham vọng chúng ta cũng đủ thấy, từ khi sinh ra đến lúc nhắm mắt xuôi tay, con người không có lúc nào hết khổ. Vũ trụ tự nhiên thì luôn trong quá trình biến đổi Thành – Trụ – Hoại – Không. Về thân xác con người thì trải qua Sinh – Lão – Bệnh – Tử. Mà cả bốn quá trình ấy không khi nào xa lìa nỗi khổ:

Sinh khổ (sinh ra là khổ),

Lão khổ (quá trình già nua của thân thể là khổ),

Bệnh khổ (có bệnh tật đau ốm là khổ),

Tử khổ (chấm dứt sự sống là khổ).

Rồi trong cuộc sống xã hội cũng luôn có nỗi khổ: Sở cầu bất đắc khổ (mong muốn mà không đạt được là khổ),

Ái biệt ly khổ (yêu thương nhau mà phải xa lìa là khổ),

Oán tăng hội khổ (ghét thù nhau mà phải sống gần nhau là khổ),

Ngũ thụ uẩn khổ (năm giác quan tương tác với thế giới bên ngoài, thọ nhận tướng sắc của vật chất, bị hình tướng của vật chất che mất bản chất và mãi bị mê muội theo nó là khổ).

Đó là tám nỗi khổ của con người mà Phật giáo gọi là Bát khổ.

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 4

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Như vậy, Khổ đế là sự thật rõ ràng, là chân lý chắc chắn cho thấy tất cả nỗi khổ đau của mọi chúng sinh trên trần thế này. Những nỗi khổ ấy tràn ngập trên thế gian làm cho chúng sinh chìm ngập trong nỗi khổ mênh mông như biển cả. Vì vậy đức Phật thường ví cuộc đời là một biển khổ mênh mông. Đó là chân lý tồn tại ngoài ý muốn của chúng ta và ai cũng đủ nhận thức để hiểu rõ về điều này.

2 Tập đế: nguyên nhân của sự khổ

Tập có nghĩa là nhóm, gộp lại. Đức Phật đã chỉ rõ: do vô minh che lấp nên người đời không nhận ra thực tướng của vạn vật mà cứ tham đắm chạy theo cái hư ảo nên tạo ra nghiệp. Đó là nguyên nhân của đau khổ.

Nếu quá khứ hay hiện tại con người không biết được đời là khổ, không biết vạn vật hữu hình hay vô hình chỉ là giả tạm, luôn biến đổi; không biết những ý nghĩ, lời nói và hành động của mình sẽ gây ra nghiệp nên lần hồi cứ làm theo mãi, vì suy nghĩ và hành động xấu mà ngày càng huân tập, nhóm góp điều xấu, bị xô đẩy trôi lăn mãi trong sinh tử luân hồi, nên gọi là Tập. Trong đó, có ba thứ độc (tam độc):

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 5

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Tham (tham lam),

Sân (giận, bực, nóng nảy),

Si (ngu mờ, mê muội)

Là nguyên nhân chính nhất của mọi nỗi khổ và là nhân tạo ra nghiệp.

3 Diệt đế: nói về sự khổ bị tiêu diệt, được giải thoát

Diệt tức là tịch diệt hay Niết bàn. Nghĩa là nghiệp đã hết không còn khổ lụy sinh tử luân hồi nữa. Khổ là mầm gốc của phiền não. Mà phiền não được diệt nên những nghiệp quả trong tam giới cũng diệt. Hay nói cách khác, chấm dứt được phiền não thì nghiệp sẽ giống như hạt giống đã bị thiêu hủy.

Nếu các nghiệp phiền não trong tam giới đã diệt thì liền chứng đắc được cảnh giới Niết bàn (Hữu dư Niết bàn). Khi xả báo thân (nghĩa là chết), thân tứ đại không còn (nhà Phật dùng từ tịch hoặc tịch diệt hay nhập Niết bàn) cái khổ của đời sau không còn tương tục nữa, khi ấy gọi là Vô dư Niết bàn. Cảnh giới Niết bàn thật vắng lặng, tĩnh tịch và an lạc, đoạn diệt hết thảy nên gọi là Diệt đế.

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 6

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Như vậy, Diệt đế là chân lý thực sự nói về cảnh giới tốt đẹp mà chúng sinh đạt được khi đã diệt trừ những nỗi khổ cùng những nguyên nhân gây ra đau khổ và được giải thoát.

4 Đạo đế: nói về phương pháp diệt trừ nguyên nhân sự khổ

Muốn đạt Niết Bàn thì phải có đủ phương tiện. Đạo đế chính là con đường đưa đến cảnh giới Niết bàn. Bằng trí tuệ siêu phàm, Đức Phật đã chỉ ra cho chúng sanh con đường tiêu trừ vô minh, cắt đứt phiền não, đó là Bát chánh đạo hay còn gọi Bát thánh đạo. Cũng chính là những phương pháp cho chúng sinh theo đó mà tu tập để mong cầu vượt thoát khỏi trầm luân, khổ ải trong tam giới. Trong đó, Đức Phật chỉ ra tám con đường chính, bao gồm:

Thấy biết chân chính (chính kiến);

Suy nghĩ chân chính (chính tư duy);

Lời nói chân chính (chính ngữ);

Nghề nghiệp chân chính (chính nghiệp);

Đời sống chân chính (chính mệnh);

Siêng năng chân chính (chính tinh tấn);

Tưởng nhớ chân chính (chính niệm);

Định tâm chân chính (chính định).

Tứ Diệu Đế - Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật 7

Tứ Diệu Đế – Giáo lý cốt lõi của Đạo Phật

Đạo đế có Ba mươi bảy Phẩm trợ đạo và Bát Chánh đạo nương trợ, tương hỗ với nhau; trong đó Bát chánh đạo vừa lấy trí tuệ diệt trừ vô minh, phá vòng luân hồi sinh tử, vừa thực hành tu tập diệt trừ tham dục để chuyển nghiệp đạt đến sự giải thoát.

Có một vị thiền sư đã nói rằng: “Tứ diệu đế không phải là một lý thuyết, tứ diệu đế là một công trình thực tập. Tứ diệu đế không chỉ là nguyên tắc của sự thực tập, tứ diệu đế là bản thân của sự thực tập” giúp ta giải thoát khỏi u minh – nguồn gốc của mọi phiền não khổ đau, đi đến mục tiêu là giác ngộ chân chính và xây dựng Tịnh độ trong tâm mỗi con người và trên cả thế gian này.

Đức Phật cũng đã dạy rằng:  “Nếu con người ta không hiểu rõ Tứ Diệu Đế là gì thì không có cách nào khác có thể tránh được con đường sinh tử luân hồi, không hiểu rõ Tứ Diệu Đế là gì thì sẽ không thể nào tìm được con đường để thoát ly khổ đau, trầm luân từ kiếp này sang kiếp khác”.

Vì vậy, người Phật tử chân chính đã được Đức Phật trao vào tay tấm bản đồ dẫn đường đi đến giác ngộ vô giá, được Đức Phật chỉ đường từ cõi đời đen tối đến quả vị A La Hán và nhất là được cung cấp tám phương tiện vi diệu để tu tập thì cần phải sáng suốt, khéo léo ứng dụng và hành trì trong con đường tu đạo để đạt giải thoát.
Nguồn Blog Phật Giáo
Tác Giả: Diệu Trang
Diệu Trang
Diệu Trang
Biên tập viên chính thức của Blog Phật Giáo. Chuyên viên văn phòng, thích đọc sách, báo và đi du lịch về các miền quê dân dã. Đặc biệt rất thích Phật giáo.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *