Vượt Qua Bể Khổ 11
Vượt Qua Bể Khổ
8 Tháng Ba, 2017
Đại hùng đại lực của Bồ Tát Quán Thế Âm
Đại hùng đại lực của Bồ Tát Quán Thế Âm
13 Tháng Ba, 2017

Lý sự viên dung

Lý sự viên dung 12

Lý sự viên dung

Tuy không nhiều nhưng hiện nay có một số Phật tử chưa hiểu và thực hành đúng nghĩa của chữ “tu”. Người thì cho là tu phải xuất gia vào chùa, cạo râu xuống tóc, ăn chay hay người Phật tử tại gia dù bận rộn đến mấy cũng phải thường xuyên đi chùa, tụng kinh, niệm Phật, làm công quả… mới gọi là tu. Số khác lại nghĩ một cách giản đơn: “Phật tức tâm, tâm tức Phật, chỉ tu cái tâm cũng đủ”. Mới nghe qua tưởng như hợp lý, song xét kỹ thì đó chỉ là cách nghĩ chối từ việc tu mà thôi. Lý sự viên dung mới chính là cách tu trọn vẹn.

Theo Đạo Phật cả hai cách nghĩ trên đều đúng nhưng chưa đủ. Một bên nghiêng về tu tướng hay còn gọi là tu phần sự, một bên chú trọng tu tâm hay còn gọi tu phần lý. Ở đây điều quan trọng nhất là người Phật tử cần phải tùy xét vào hoàn cảnh của mình để cân bằng, dung hòa về cả hai phương diện. Cũng bàn về điều này, người phương Tây có câu: “Chiếc áo cà sa không tạo ra người tu sĩ” để nhấn mạnh vai trò quan trọng của cả hai phương diện tu tập vừa nói trên.

Lý sự viên dung 5

Lý sự viên dung

Nói cho rộng mở, nếu quá quan trọng tu tâm mà xuề xòa, xem nhẹ tác phong, các Phật sự cụ thể cần thiết của người con Phật thì dễ làm mất đi nét trang nghiêm, đạo hạnh của người cư sỹ, không góp phần đưa được đạo vào đời; ngược lại nếu quá quan trọng tu thân mà tâm thường bị tham sân si chi phối thì xem ra tu thân cũng chẳng ích gì.

Nói như vậy, để thấy trong quá trình học đạo, người Phật tử cần hiểu cho đúng tu thân là cần phải làm những gì, tu tâm ra làm sao? Và mỗi chúng ta cần dung hòa như thế nào để cân bằng giữa hai thành tố đó, vừa tôn tạo cho bản thân nét đẹp về mặt tác phong lại vừa bồi đắp vẻ đẹp nhân văn nơi tâm hồn người con Phật.

1 Tu là gì?

Định nghĩa một cách tóm tắt thì tu nghĩa là sửa: xấu xa sửa lại cho tốt đẹp, tà vạy sửa lại cho chính đáng, độc ác sửa lại cho hiền lành, mê mờ sửa lại cho sáng suốt. Người xưa đã nói: “Ngọc kia chẳng dũa chẳng mài/Cũng thành vô dụng, cũng hoài ngọc đi” hay nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu đã viết về chữ tu mang đậm nét truyền thống đạo lý người phương Đông trong tác phẩm truyện Lục Vân Tiên: “Trai thời trung hiếu làm đầu/Gái thời tiết hạnh làm câu trau mình”. Tất cả các nghĩa ấy đều là cắt nghĩa chữ “tu” vậy.

Lý sự viên dung 6

Lý sự viên dung

2 Thế nào là tu thân?

Tu thân là phần sự, tức là phần hình thức, hình tướng bên ngoài. Nói về tu thân, có thể tóm lại ở hai nội dung căn bản.

 Thứ nhất, người tu cần phải giữ giới, giữ thân không tác nghiệp.

 Thứ hai, tu thân là làm các Phật sự cần thiết để duy trì, phát triển đạo, trong đó bao gồm việc chú ý cử chỉ, tác phong bên ngoài của người Phật tử như: ăn mặc tề chỉnh, đi đứng đàng hoàng, cử chỉ khoan thai, nói năng lễ độ, hòa nhã khiêm tốn; người tu là người ăn hiền ở lành, không làm việc gì bất thiện, khổ người hại vật, luôn luôn giúp đỡ bất cứ ai khi cần đến. Nói chung là sửa đổi hành vi.

Để tu thân cho đúng Chánh pháp, người Phật tử cần thực hành 5 điều đạo đức căn bản để dần sửa đổi hành vi, cử chỉ, việc làm chưa tốt, giúp thân tâm ngày càng thanh tịnh, tốt đẹp và góp phần xây dựng xã hội yên bình, an lạc. Các thói xấu về thân thường gặp phải đó là: sát hại, trộm cắp, dâm ô…; miệng thì hay nói dối, dèm pha, nịnh hót… Những hành vi này không chỉ làm xấu đi nét nhân cách mỗi người, làm xã hội rối ren mà còn là mầm mống đem đến hậu quả xấu khôn lường.

Ví dụ cụ thể: Như chúng ta đã biết, theo Đạo Phật, chiến tranh tàn sát lẫn nhau chính là quả của nghiệp sát. Còn nhớ, vào cuối năm ngoái, nhân dân thế giới chưa hết bàng hoàng sau vụ khủng bố đẫm máu ở Paris khiến hơn 150 người dân Pháp thiệt mạng; thì nay, nhân loại toàn cầu lại tiếp tục chuỗi ngày kinh hoàng, sợ hãi khi mà đúng vào ngày kỷ niệm Quốc khánh Pháp giữa tháng 7 vừa qua, 84 tính mạng người dân vô tội tiếp tục trở thành nạn nhân đáng thương. Đó là trên phạm vi thế giới, còn trong nước thì sao? Chúng ta thấy cuộc sống yên bình của nhân dân một đất nước yên bình như ở Việt Nam cũng không khỏi hoang mang khi những năm gần đây đã xảy ra liên tiếp nhiều vụ thảm án có số lượng nạn nhân ngày càng nhiều và tính chất ngày càng man rợ như các vụ ở Bình Phước, Nghệ An…

Lý sự viên dung 5

Lý sự viên dung

Điểm qua như vậy để thấy được giới luật của đạo Phật không mang mục đích gì cao siêu xa vời ngoài mong muốn xây dựng xã hội yên bình, nhân loại sống trong tình đoàn kết, gắn bó và yêu thương. Bên cạnh việc thọ ngũ giới, mỗi chúng ta rất cần làm Phật sự để phát triển đạo, tuyên truyền cái hay cái đẹp của đạo đến với đông đảo quần chúng như đi chùa, lễ Phật, tụng kinh, niệm Phật, bố thí, cúng dường, ấn tống kinh sách… nói chung là các phương tiện tạo phước báu, còn gọi là tu phước mà bất cứ người Phật Tử nào cũng nên làm; trong đó quan trọng hơn cả là việc làm từ thiện giúp đỡ người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, bảo vệ sự sống của các loài động vật…

Xem thêm: Bốn cốt lõi của Chánh Tinh Tấn

Ở đây, chúng tôi xin lưu ý về cử chỉ, tác phong cần có của người tu để sao cho mỗi chúng ta tu tập đều vừa đẹp đạo lại đẹp người. Chúng ta biết rằng mọi người sinh ra trên thế gian này đều có hình tướng khác nhau, kẻ to lớn người nhỏ nhắn, kẻ cao lêu nghêu người thấp lè tè, kẻ mập mạp người gầy ốm.

  • Người có hình tướng thông minh lanh lợi, kẻ lù đù chậm chạp, người có hình tướng giàu sang đài các, kẻ nghèo hèn xấu xí. Điều này không có gì cần phải bàn đến nhiều. Việc chúng ta cần nói là “cái tướng” của con người trong bốn động tác: đi, đứng, nằm, ngồi.
  • Nói cách khác, đó là bốn oai nghi của người tu trong mọi hoàn cảnh xử thế hằng ngày. Hẳn đối phương sẽ thấy khó chịu khi tiếp xúc với một người là đệ tử Phật nhưng ăn mặc luộm thuộm, nói năng thô tháo, cười giỡn ồn ào, khua tay múa chân, phùng mang trợn mắt…

Tu thân ở đây cũng chính là tu tướng, nghĩa là chúng ta cố gắng giữ gìn hình tướng bên ngoài, sửa soạn y phục cho trang nghiêm, đàng hoàng. Để việc tu thêm hiệu quả và lợi lạc, người cư sĩ Phật tử cần tuân theo các lễ nghi, văn hóa, phong tục, tập quán của xã hội, tạo mối giao tế tương kính, văn minh, lịch sự, tốt đẹp.

3 Tu tâm như thế nào?

    Một người chỉ lo việc tu tướng, không chú ý việc tu tâm, không biết học hỏi chánh pháp, chấp chặt hình thức nghi lễ, lạy Phật với tâm cầu danh, thích được cung kính, chú trọng việc đi đứng một cách thái quá hoặc chú trọng về phần vật chất bên ngoài, tức là thiên về phần sự tướng, không biết quán sát và chuyển hóa nội tâm thì chỉ như bước vào cửa chùa mà chưa biết đạo vậy. Những người như vậy bên ngoài hình tướng có vẻ đổi khác, nhưng bên trong tâm trí vẫn còn nguyên phiền não, bất an. Như vậy, chỉ làm khổ bản thân mà thôi.

Lý sự viên dung 2

Lý sự viên dung

    Giáo lý của đạo Phật vi diệu ở chỗ: tích cực giúp đỡ con người chuyển hóa phiền não khổ đau thành an lạc hạnh phúc, chuyển hóa tâm cấu nhiễm thành tâm thanh tịnh, chuyển hóa phàm phu tục tử thành bậc vô thượng chánh đẳng chánh giác, tức là thành Phật. Tất cả đều do tâm của chúng ta tạo ra. Đã sửa đổi hành vi cũng phải sửa đổi tính tình, vì tính tình xấu xa mới thật nguy hại nhiều hơn. Tham lam, sân hận, si mê, kiêu mạn, nghi ngờ là những tâm tính xấu xa cố cựu của chúng sinh.

Vì tâm tham lam, con người thường muốn có nhà cao cửa rộng, tiền rừng bạc biển, danh vọng lẫy lừng, đã có lại muốn có nhiều thêm… cho nên để đạt được những điều mơ ước đó, con người thường bất chấp lẽ phải, bất chấp thủ đoạn, bất chấp việc gây đau khổ cho người khác… Thử nghĩ đơn giản trong gia đình có một người tham ăn thì các thành viên khó bề hòa thuận, một tập thể ngoài xã hội có kẻ tham lam vô độ thì tập thể đó ắt bất đoàn kết, xung đột, tiêu trừ lẫn nhau.

  • Vì tâm sân hận, con người thường chấp chặt những điều bất như ý, luôn nhớ những điều người khác làm mích lòng mình, khó quên các mối thù sống để dạ chết mang theo, không bỏ qua những lời nói không vừa ý mình dù vô tình hay cố ý, khắc ghi những việc người khác làm tổn thương ít nhiều danh dự, tự ái hay tài sản của mình.
  • Vì tâm si mê, con người thường gây tạo bao nhiêu ác nghiệp, oán nghiệp, tà nghiệp mà không hay biết, tin tưởng điều mê tín dị đoan…
Lý sự viên dung 4

Lý sự viên dung

    Bởi vậy cho nên:

 Muốn sống đời thảnh thơi, an lạc và hạnh phúc, không tự làm khổ mình và không gây khổ cho người, chúng ta phải biết tu tâm dưỡng tánh.

 Muốn dẹp bỏ dần tâm tham lam, chúng ta nên giữ gìn giới luật, tu tập hạnh bố thí, tập sống cần kiệm, tri túc. Biết thế nào là đủ, cuộc sống của chúng ta sẽ bớt nhiều sự đau khổ do tâm tham lam chi phối.

 Muốn dẹp bỏ dần tâm sân hận, chúng ta nên tu tập thiền định, hành hạnh từ bi, biết thương người như thương mình. Biết thông cảm người khác, cuộc sống của chúng ta sẽ bớt nhiều đau khổ do tâm sân hận chi phối.

 Muốn dẹp bỏ dần tâm si mê, chúng ta nên tu tập trí tuệ, hành hạnh hỷ xả, nhận định đâu là nhân quả, không tiếc việc đã qua, biết đâu là chánh tà.

    Nói về vai trò của tâm trong tu tập, Đức Phật đã dạy có 4 hạng người:

  1. Người ngoài sạch trong dơ: là người bề ngoài có đạo đức, tế hạnh nhưng tâm không trừ bỏ tham sân si, đố kị, hờn ghen;
  2. Người ngoài dơ trong sạch: bề ngoài có vẻ thô tháo, xuề xòa, trong tâm lại đại từ bi;
  3. Người ngoài dơ trong dơ: hạng người ngoài bất tịnh mà lòng cũng nhiễm ô;
  4. Người ngoài sạch trong sạch: là người có tư cách đạo đức chuẩn mực, bên trong thanh tịnh, tha thứ, từ ái.

Trong 4 hạng người vừa nói trên, hạng thứ 4 được tán thán nhất; con người nếu không được hạng này thì cũng phải phấn đấu là hạng thứ 1, tức là người bề ngoài có đạo đức, tế hạnh nhưng tâm còn tham sân si để có hướng nỗ lực tu tập giải thoát.

      Người nào tinh tấn thực hành việc tu tâm, dù theo bất cứ tông phái nào, hành trì bất cứ pháp môn nào, theo đúng chánh pháp đều đạt được những lợi lạc thiết thực

Chẳng hạn như: tâm trí ngày càng sáng hơn, an ổn hơn, thanh tịnh hơn, bớt âu lo hơn, bớt phiền não hơn, ngày ăn được ngon, tối ngủ được yên, cuộc sống ngày càng hạnh phúc hơn, được mọi người cảm mến hơn, nhìn đời bằng cặp mắt từ bi, bằng tâm hỷ xả, nên gương mặt lúc nào cũng vui vẻ, gần gũi và hòa hợp với mọi người chung quanh; nhìn đời bằng con mắt trí tuệ, thấu rõ luật nhân quả, thấu hiểu lý vô thường, nên không oán đời trách người khi gặp nghịch cảnh, hay khi gặp những điều bất như ý. Đó là kết quả tốt đẹp, quý báu của sự tu hành theo đúng chánh pháp.

Lý sự viên dung 1

Lý sự viên dung

  • Nếu chỉ tu thân mà không tu tâm thì có thể nói người ấy không khác cái thùng rỗng, chỉ có cái vỏ, không có ruột.
  • Ngược lại, chỉ biết tu tâm mà không tu thân thì sao thấu được cái hay, cái thiết thực của đạo pháp, sao có được nét đạo hạnh, nghiêm trang của người con Phật, sao có thể vận dụng và truyền bá tư tưởng tốt đẹp của Phật giáo đến với đông đảo quần chúng?

Hay nói cách khác, tu thân là “điều kiện cần”; còn tu cái tâm chính “điều kiện đủ” để trở thành người con Phật chân chính mà kinh sách gọi là “lý sự viên dung” (nghĩa là con người cần có lý thuyết vững vàng, giáo lý thông suốt, đồng thời phải chú ý đến việc hành sự hay phước tuệ song tu).

Sách lại có câu: “Hữu tâm vô tướng, tướng tùng tâm sanh/Hữu tướng vô tâm, tướng tùng tâm diệt” cũng là xoay quanh mối tương quan của tu tâm và tu thân (Nghĩa là: Có người tuy không mang hình tướng tốt đẹp nhưng phát tâm từ bi hỷ xả, tu tập dần dần thì hình tướng bên ngoài sẽ đẹp và trang nghiêm hơn; ngược lại, có người tuy hình tướng bên ngoài đẹp đẽ sang trọng, nhưng tâm địa tham lam, sân hận, ngu si, ác độc… thì lâu dần những nét đẹp trước kia không còn nữa, nét thâm sâu gian hiểm lộ dần trên gương mặt).

Tu tâm dưỡng tánh là một việc làm hết sức cần thiết cho mọi người, ai cũng có thể tự thân làm được mà không cần phải tri thức uyên thâm hoặc phải nhờ sự giúp đỡ của ai đó. Tuy thế, nếu thực hành vẹn toàn được công phu “tu tại gia” về cả 2 phương diện nói trên, đòi hỏi người tu phải hy sinh rất nhiều nhưng có thể nói xã hội chính là môi trường tu tâm dưỡng tánh lý tưởng, tuyệt vời nhất. Ở đó, người tu tại gia vừa tự độ được cho mình và còn có thể độ được cho những người thân trong gia đình, làm tấm gương cho con cháu noi theo.
Ban Biên Tập
Ban Biên Tập
Mình thích tìm hiểu về đạo Phật, rất thần tượng Đức Phật Bổn Sư Thích Ca. Có lòng tin vô đối đến sự mầu nhiệm thần chú Đại Bi của Quan Thế Âm Bồ Tát.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *